Fantom Hakkında Her Şey

Fantom, geliştiricileri tarafından Ethereum 1.0'a kıyasla daha hızlı ve daha düşük maliyetli bir alternatif olarak tanımlanan merkeziyetsiz bir akıllı sözleşme yürütme ortamıdır. Temel avantajı, geliştiricilerin DApp geliştirmek için kullanabileceği, çeşitli araç ve hizmetlerin bir arada sunulduğu pratik bir ekosistem olmasıdır.

Fantom platformunda geliştirilen her DApp, kendi blok zincirini, özel tokenlarını, kendine özgü yönetim kurallarını ve bağımsız bir ekonomiyi kullanabilir. Bu DApp'ler, diğer Fantom ağlarında çalışan uygulamalarla da etkileşime geçebilir. Bu nedenle geliştiriciler bazen Fantom'u 'ağların ağı' olarak tanımlar. Fantom, Ethereum Virtual Machine (EVM) ile de uyumludur; böylece Ethereum akıllı sözleşmeleriyle etkileşimli akıllı sözleşmeler oluşturulabilir.

Dahası da var: Fantom oldukça hızlıdır. Teknik dokümanda geliştiriciler, teorik olarak saniyede 300.000 işlem (TPS) hızına ulaşabileceğini iddia etmişti; ancak bu rakam daha sonra 4.500 TPS'ye düşürüldü ki bu da oldukça iyi bir performanstır. İşlemler bir kuruştan daha ucuza mal olur ve hızlı konsensüs mekanizması sayesinde birkaç saniye içinde onaylanır.

Nasıl çalışır?

Fantom, Ethereum Virtual Machine (EVM) ile uyumlu Opera ağına ve özel Lachesis algoritmasına dayalı bir proof-of-stake (PoS) konsensüs mekanizmasına sahiptir. Lachesis algoritması, asenkron Bizans hata toleranslı (aBFT) bir yapıdadır ve yönlendirilmiş asiklik grafik (DAG) kullanır. Geliştiriciler, bu algoritmanın potansiyel olarak devrim niteliğinde olduğunu düşünüyor.

Lachesis'in nasıl çalıştığını anlamak için önce Bizans hata toleransının ne olduğunu hatırlamak gerekir. Bu kavram, 'Bizans generalleri problemi' olarak bilinen bir düşünce deneyiyle anılır: Farklı yönlerden bir şehre saldırmayı planlayan generaller, eylemlerini koordine etmek (konsensüs sağlamak) için birbirlerine haberci gönderir. Ancak habercilerin rüşvet alma, yakalanma veya düşman tarafından değiştirilme riski vardır. Generallerin kendileri de şüpheli olabilir; içlerinden biri hain çıkabilir.

Blok zincirindeki düğümler (node), burada generallerin rolünü üstlenir ve bazı düğümler sabote etmeye çalışsa bile, işlemlerin zamanı ve sırası konusunda ortak bir karara varmak zorundadır. Ağın üçte biri ele geçirilmiş olsa bile doğru konsensüs sağlanabiliyorsa, hata toleranslı bir ağdan söz edilir.

Pek çok ağda, Bizans hata toleransı, düğümlerden gelen mesajlar için maksimum gecikme süresi belirlenerek sağlanır. Fantom'daki asenkron (aBFT) yaklaşımda ise bazı mesajların kaybolmasına veya süresiz gecikmesine izin verilir. Bu sayede Fantom düğümlerinin sürekli iletişimde olması gerekmez; verileri kendileri için uygun olduğunda işlerler.

Lachesis ağı lider içermez. Her düğüm, işlemleri içeren olay bloklarından oluşan yerel bir yönlendirilmiş asiklik grafik (DAG) tutar. Grafik, zamana dayalı verileri saklar ve bu sayede olayların ve işlemlerin kesin sırası hesaplanır.

Klasik konsensüs modelinde, düğümler blokları sırayla oluşturur ve doğrular; blok zinciri her bir blok eklenene kadar 'beklemek' zorunda kalır. Lachesis'te ise doğrulayıcılar birbirinden bağımsız olarak konsensüse varır ve ardından ilgili bilgileri diğer ağ katılımcılarına iletir; tüm bloğu göndermek gerekmez.

Özet: Generaller alegorisine dönersek, klasik yaklaşımda haberci emri generale getirir ve general, kontrol edip kurmaylarıyla görüşüp haritada oklar çizip imza atana kadar bekler. Sonra emir bir sonraki generale iletilir ve tüm generaller belgeleri onaylayana kadar bu süreç tekrarlanır. Lachesis'te ise haberci tüm komutanlara belgeleri bırakır ve onların incelemesini beklemez.

Tokenlar

Fantom, FTM tokenını kullanır ve bu token üç farklı biçimde bulunur: Fantom ağı üzerinde yerel FTM coin, BEP-20 (BNB Smart Chain) versiyonu ve ERC-20 (Ethereum) versiyonu. Tüm bu tokenlar, ağlar arasında varlık transferini sağlayan köprülerle birbirine bağlıdır. Ayrıca Binance üzerinden de, yukarıda sayılan tüm ağlarda FTM transferi yapılabilir.

İşlem ücretleri ağ yoğunluğuna göre değişiklik gösterebilir; ancak genellikle 0,1 FTM'yi geçmez. En yüksek döneminde bile bu ücret 2 centi aşmamıştır ve yazı anında USD 0,000349 seviyesindedir.

Her FTM sahibi, tokenlarını seçtiği bir doğrulayıcıya delege ederek stake edebilir. Getiri oranı, kilitleme süresine göre değişir; süre uzadıkça oran artar. Getiri ve faiz oranlarını hesaplamaya yarayan çeşitli kaynaklar mevcuttur. Doğrulayıcı olmak için en az 500.000 FTM (şu anda yaklaşık 280.000 USD) stake etmek ve güçlü bir node çalıştırmak gerekir (örneğin Amazon AWS üzerinde). Gerekli özelliklere sahip sunucu kiralamanın aylık maliyeti ise en az 400 USD'den başlar.

Dezavantajları neler?

Genel olarak Fantom oldukça etkileyici olsa da bazı sorunlar mevcut. Kullanıcıların bir kısmı, Fantom'un vaat edilen 300.000 TPS hıza ulaşamamasından memnun değil. Bir diğer sorun ise düşük merkeziyetsizlik seviyesi. Şu anda ağda yalnızca 64 doğrulayıcı bulunuyor ve Nakamoto Katsayısı 3; yani yalnızca 3–4 doğrulayıcının iş birliği yapması, ağda sorunlara yol açabilir. FTM token fiyatı da geçen yıl USD 1,7'den USD 0,1'e kadar geriledi (şu anda USD 0,5 civarında işlem görüyor). Bu düşüşte, Fantom Foundation Teknoloji Konseyi Başkanı Andre Cronje'nin projeden ve genel olarak DeFi alanından ayrılması da etkili oldu. Cronje'nin desteklediği projelerin token fiyatlarında da düşüş yaşandı ve bu durum Fantom'u da etkiledi.

Projeler

Düşük işlem ücretleri, yüksek işlem hızı ve kullanıcı dostu geliştirici araçları sayesinde Fantom üzerinde birçok farklı proje geliştirildi. Bunların çoğu, kripto borsaları ve toplayıcılar için ticaret hizmetleri sunuyor ve şunları içeriyor:

SpookySwap — Fantom üzerindeki en büyük ve en popüler merkeziyetsiz borsa (DEX). BOO token kullanır ve düşük komisyonlarla kolay ticaret imkânı sunan birçok araca sahiptir.

ProtoFi — kendini 'yeni nesil merkeziyetsiz banka' olarak tanıtan bir projedir. Kullanıcılar hesap açıp 'mevduatlarına' faiz alabilir. 'Yatırımcılar' ortak olur ve ProtoFi gelir havuzundan pay alır. Ekosistemi Proton ve Electron olmak üzere iki token destekler.

SuperFarm — kullanıcıların uzmanlık gerektirmeden hızlıca NFT üretebildiği bir NFT ekosistemi. Platform, içerik üreticilerine toplulukla etkileşim kurma fırsatları da sunar.