Fantom Hakkında Her Şey

Fantom, geliştiricileri tarafından Ethereum 1.0'a göre daha hızlı ve daha ucuz bir alternatif olarak tanımlanan merkeziyetsiz bir akıllı sözleşme yürütme ortamıdır. En önemli özelliği, geliştiricilerin DApp geliştirmek için kullanabileceği, kullanışlı bir arayüzle sunulan kapsamlı bir hizmet ve araç ekosistemidir.

Fantom platformunda geliştirilen her DApp, kendi blok zincirini, özel tokenlarını, kendine özgü yönetim kurallarını, bağımsız bir ekonomiyi ve daha fazlasını kullanabilir. Bu DApp'ler, diğer Fantom ağlarında çalışan uygulamalarla da etkileşime geçebilir. Bu nedenle geliştiriciler, Fantom'u zaman zaman 'ağların ağı' olarak tanımlar. Ayrıca Fantom, Ethereum Sanal Makinesi (EVM) ile uyumludur; bu sayede Ethereum sözleşmeleriyle etkileşime giren akıllı sözleşmeler oluşturulabilir.

Dahası da var: Fantom çok hızlıdır. Whitepaper'da geliştiriciler teorik olarak maksimum 300.000 TPS hızına ulaşılabileceğini iddia etmişti, ancak bu rakam daha sonra 4.500'e düşürüldü ki bu bile oldukça iyi bir seviye. İşlem ücretleri bir sentten azdır ve hızlı konsensüs mekanizması sayesinde işlemler birkaç saniye içinde onaylanır.

Nasıl çalışır?

Fantom, Ethereum Sanal Makinesi (EVM) ile uyumlu Opera ağına ve tescilli Lachesis algoritmasına dayalı bir proof-of-stake (PoS) konsensüs mekanizmasına dayanır. Lachesis algoritması, asenkron Bizans hata toleranslı (aBFT) olup yönlendirilmiş asiklik grafik (DAG) kullanır. Geliştiriciler, bu algoritmanın potansiyel olarak devrim niteliğinde olduğuna inanıyor.

Lachesis'in nasıl çalıştığını anlamak için önce Bizans hata toleransının ne olduğunu hatırlamak gerekir. Bu kavram, 'Bizans generalleri problemi' olarak bilinen bir düşünce deneyinden gelir: Askeri generaller, bir şehre farklı yönlerden saldırmak için plan yapar ve eylemlerini (konsensüs) elçiler aracılığıyla birbirlerine iletmek zorundadır. Ancak elçilerin rüşvet almayacağının, yakalanmayacağının veya düşman tarafından değiştirilmeyeceğinin garantisi yoktur. Generallerin kendileri de şüpheden uzak değildir; herhangi biri hain çıkabilir.

Blok zinciri düğümleri bu senaryoda generallerin rolünü üstlenir ve aralarındaki bazı düğümler sabote etmeye çalışsa bile, işlemlerin zamanı ve sırası konusunda ortak bir karara varmak zorundadır. Ağın üçte biri ele geçirilmiş olsa bile doğru konsensüs sağlandığında hata toleranslı bir ağ oluşur.

Pek çok ağda Bizans hata toleransı, düğümlerden gelen mesajlar için maksimum gecikme süresi belirlenerek sağlanır. Fantom'un kullandığı asenkron (aBFT) yaklaşımda ise bazı mesajların kaybolmasına veya süresiz olarak gecikmesine izin verilir. Bu da Fantom düğümlerinin sürekli iletişim kurmak zorunda olmadığı, verileri kendilerine uygun zamanda işleyebileceği anlamına gelir.

Lachesis ağı lider içermez. Her düğüm, işlemleri içeren olay bloklarından oluşan yerel bir yönlendirilmiş asiklik grafik (DAG) tutar. Grafik, olayların kesin sırasını hesaplamak için kullanılan zaman tabanlı verileri saklar.

Klasik konsensüs modelinde, düğümler blokları sırasıyla oluşturur ve doğrular; blok zinciri ise her yeni blok eklenene kadar 'beklemek' zorunda kalır. Lachesis'te ise doğrulayıcılar birbirinden bağımsız şekilde konsensüse varır ve ardından ilgili bilgiyi diğer ağ katılımcılarına iletir; tüm bloğu paylaşmaları gerekmez.

Özet: Generaller alegorisine dönersek, klasik yaklaşım şöyle özetlenebilir: Elçi, emri generale getirir ve generalin onu inceleyip kurmaylarıyla görüşmesini, haritada oklar çizmesini ve imza atmasını bekler. Emir, daha sonra bir başka generale iletilmek üzere kurye aracılığıyla gönderilir. Bu süreç, tüm generaller belgeleri onaylayana kadar tekrarlanır. Lachesis'te ise elçi, belgeleri tüm komutanlara aynı anda iletir ve incelenmesini beklemez.

Tokenlar

Fantom, FTM tokenını kullanır ve bu token üç farklı biçimde bulunur: Fantom üzerindeki yerel FTM coin, BEP-20 (BNB Smart Chain) versiyonu ve ERC-20 (Ethereum) versiyonu. Bunların hepsi zincirler arası köprülerle birbirine bağlıdır ve ağlar arasında varlık transferine olanak tanır. Aynı zamanda Binance üzerinden de bu işlemler yapılabilir; Binance, FTM'yi tüm bu ağlarda destekler.

İşlem komisyonları ağ yoğunluğuna göre değişebilir, ancak genellikle 0,1 FTM'yi geçmez. En yoğun olduğu zamanlarda bile bu tutar 2 centi aşmamıştır ve yazı hazırlanırken 0,000349 USD seviyesindedir.

Her FTM sahibi, coinlerini seçtiği bir doğrulayıcıya delege ederek stake edebilir. Getiri oranı, stake süresi uzadıkça artar. Getiri ve faiz oranlarını tahmin etmenizi sağlayan çeşitli kaynaklar mevcuttur. Doğrulayıcı olmak için en az 500.000 FTM (şu anda yaklaşık 280.000 USD) stake etmek ve örneğin Amazon'un AWS hizmetinde güçlü bir node çalıştırmak gerekir. Gerekli özelliklere sahip bir sunucu kiralamanın aylık maliyeti 400 USD'den başlar.

Dezavantajları neler?

Genel olarak Fantom oldukça etkileyici olsa da bazı sorunlar mevcut. Bazı kullanıcılar, Fantom'un vaat edilen 300.000 TPS hızı sunamamasından memnun değil. Bir diğer sorun ise düşük merkeziyetsizlik seviyesi. Şu anda ağda yalnızca 64 doğrulayıcı bulunuyor ve Nakamoto Katsayısı 3; yani sadece 3–4 doğrulayıcının iş birliği yapması sorun yaratmaya yetiyor. FTM token fiyatı da geçen yıl 1,7 USD'den 0,1 USD'ye kadar düştü (şu anda 0,5 USD civarında işlem görüyor). Bunun bir nedeni de Fantom Vakfı Teknoloji Konseyi Başkanı Andre Cronje'nin yalnızca projeden değil, tüm DeFi alanından ayrılmasıydı. Desteklediği projelerin token fiyatları da bu nedenle düşüş yaşadı ve Fantom da bundan etkilendi.

Projeler

Düşük komisyonlar, yüksek işlem hızı ve sezgisel geliştirici kiti sayesinde Fantom üzerinde birçok farklı proje geliştirildi. Bunların çoğu kripto borsaları ve toplayıcılar için ticaret hizmetleri sunuyor ve şunları içeriyor:

SpookySwap — Fantom üzerindeki en büyük ve en popüler merkeziyetsiz borsa (DEX). BOO tokenını kullanır ve düşük komisyonlarla kolay ticaret araçları sunar.

ProtoFi — kendini 'yeni nesil merkeziyetsiz banka' olarak tanımlayan bir projedir. Kullanıcılar hesap açıp 'mevduatlarına' faiz alabilir. 'Yatırımcılar', ProtoFi gelir havuzundan pay alarak ortak olur. Ekosistemi sürdürmek için Proton ve Electron olmak üzere iki token kullanılır.

SuperFarm — kullanıcıların uzmanlık gerektirmeden hızlıca NFT basmasına olanak tanıyan bir NFT ekosistemidir. Platform, içerik üreticilerine toplulukla etkileşim fırsatları da sunar.